ZATOKA ELBLĄSKA

To wysunięta na południe część Zalewu Wiślanego, bardziej przypominająca jeziora mazurskie czy Jeziorak. Osłona Wyspy Nowakowskiej sprawia, że wiatr i fala są tu mniejsze, niż na otwartych wodach Zalewu. Zatoka jest akwenem bardzo płytkim. Średnia głębokość to 1–1,5 m, a im dalej na południe, tym płyciej. Wyjątkiem jest tor wodny Zalew–Elbląg. Na odcinku Zatoki Elbląskiej gwarantowana głębokość toru to 2,2 m, dalej na rzece Elbląg 3,5-4 m. Porty na Zatoce są małe, ze słabo rozwiniętą infrastrukturą wodniacką. Największym portem regionu jest Suchacz, dostępny dla jachtów o zanurzeniu do 1,5 m. Pozostałe porty są dostępne dla jachtów o mniejszym zanurzeniu – Nadbrzeże (1,2 m), Kamienica Elbląska (1,2 m.), Jagodna (0,8 m). Od 1991 roku utworzono tu Rezerwat Przyrody Zatoka Elbląska.


MIĘDZYNARODOWY CHARAKTER

Zalew Wiślany to nazwa polskiej części zbiornika, którego cześć rosyjska nazywa się Zalew Kaliningradzki (Kaliningradskij Zaliv). Jest to drugi największy zbiornik wodny na południowym brzegu Bałtyku. Większy od niego jest tylko Zalew Kuroński położony w zachodniej części Litwy. Ogólna powierzchnia wód, po stronie polskiej i rosyjskiej, wynosi 838 km2. Powierzchnia polskiej części wynosi 328 km2, czyli około 40% ogólnej powierzchni zbiornika. Długość Zalewu Wiślanego to: 35,1 km (razem z Zalewem Kaliningradzkim 90,7 km). Szerokość Zalewu waha się od 6,8 km do 13 km, przy średniej głębokości 2,7 m. Polskie wody Zalewu to obszar prawie trzykrotnie większy, niż największe w kraju jezioro Śniardwy! Akwen oddziela od Morza Bałtyckiego Mierzeja Wiślana, która w części polskiej i rosyjskiej mierzy 90 km (rosyjska nazwa Bałtijskaja Kosa). Polski Zalew Wiślany posiada jedynie pośrednie połączenie z wodami Bałtyku, poprzez Szkarpawę i Wisłę. Po stronie rosyjskiej Zalew Kaliningradzki łączy się z Morzem Bałtyckim poprzez Cieśninę Piławską, zwaną również Rynną Bałtyjską (Rinna Bałtiskaja) i Kanałem Morskim (Morskoj Kanał). To właśnie owa cieśnina jest najgłębszym akwenem na Zalewie. Władze rosyjskie utrzymują jej głębokość na poziomie 10,5 do 11 m, co powodowane jest celami handlowymi i militarnymi. Zalew Wiślany i Kaliningradzki łączą sieci polskich i zachodnioeuropejskich śródlądowych dróg wodnych z wodami rosyjskimi i litewskimi.




WODY MORSKIE CZY ŚRÓDLĄDOWE?
Zalew to akwen morskich wód wewnętrznych. Występuje tu morskie oznakowanie nawigacyjne i zarządza nim administracja Urzędu Morskiego. Jednak morskie wody nie oznaczają morskich głębokości i zasolenia. Głębokość Zalewu nie przekracza 5,5 m (tylko na Zalewie Kaliningradzkim). Średnia dla całego Zalewu wynosi jedynie 3,5 m, podczas gdy na wodach polskich to około 2 m. Z powodu stosunkowo niewielkich, jak na swoją powierzchnię, głębokości, Zalew może być bezpiecznie użytkowany przez jednostki o zanurzeniu do około 1,5 m. Do przyjęcia takich jachtów jest przygotowana większość portów położonych na Zalewie Wiślanym. Chcąc skierować się z głównego toru wodnego Zalewu do portów, należy trzymać się torów podejściowych i kierować się na nabieżniki. Jest to praktyka znana żeglarzom morskim, ale może stanowić novum dla wodniaków i żeglarzy śródlądowych. Zasolenie zbiornika w polskiej części wynosi około 2 promile, czyli połowę tego co w Bałtyku. Im bliżej cieśniny łączącej Zalew i Morze Bałtyckie tym zasolenie jest wyższe.


GENEZA ZALEWU WIŚLANEGO.
Zalew Wiślany jest bardzo młodą formą geologiczną. Dlatego też poprzednia jego nazwa brzmiała Zatoka Świeża lub Zatoka Fryska (od niemieckiego frische – świeży). Dopiero w 1950 r. przyjęto obowiązującą do dzisiaj nazwę akwenu. Zalew jest zbiornikiem lagunowym, który utworzył się poprzez usypywanie materiału piaszczystego przez prądy morskie, napływające z zachodu. Z czasem mierzeja osiągnęła przeciwległy brzeg wcześniejszej zatoki i odcięła przybrzeżne płycizny od morza. Dziś Mierzeja Wiślana rozciąga się na odcinku 90 km, a jej średnia szerokość waha się między 1 a 2 km. Proces zamykania się Zalewu miał miejsce zaledwie kilka tysięcy lat temu. Dziś analogiczne zjawiska są motorem powstawania Mierzei Helskiej.




POŁOŻENIE GEOGRAFICZNE I ADMINISTRACYJNE
Przez akwen przechodzi granica województwa pomorskiego i warmińsko-mazurskiego. Jej bieg wypada mniej więcej po środku Zalewu. Co ciekawe: całość wodnej granicy państwowej z Obwodem Kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej znajduje się w woj. warmińsko-mazurskim a granica lądowa na Mierzei Wiślanej leży w woj. pomorskim. Po tej stronie zlokalizowane są następujące miejscowości portowe, patrząc z zachodu na wschód: Kamienica Elbląska, Nabrzeże, Suchacz, Kadyny, Tolkmicko, Frombork, Nowa Pasłęka. Po stronie północnej Zalewu, administrowanej przez woj. pomorskie leżą kolejno: Kąty Rybackie, Krynica Morska, Piaski. Od północy Zalew sąsiaduje z Mierzeją Wiślaną, od południa z Wysoczyzną Elbląską i Wybrzeżem Staropruskim, a od zachodu z Żuławami Wiślanymi. Są to obszary o odmiennym charakterze rzeźby. Mierzeja posiada znaczne przewyższenia o charakterze wydmowym, Żuławy to płaska kraina powstała z namułu rzecznego i wysiłku meliorantów; wybrzeże staropruskie to obszar równinny, podczas gdy Wysoczyzna Elbląska składa się z wysokich zboczy, które porastają lasy bukowe. Zbocza te oferują niezapomniane panoramy Zalewu Wiślanego.
 

NAJWAŻNIEJSZE OZNAKOWANIE NAWIGACYJNE NA ZALEWIE WIŚLANYM

LATARNIA MORSKA W KRYNICY MORSKIEJ.
Najdalej na wschód wysunięta latarnia morska w kraju. Położeni
e geograficzne: 54°23’07,2” N 19°27’03,6” E. Wysokość wieży: 26,5 m. Wysokość światła: 53, m n.p.m. Zasięg światła: 18 Mm (33,336 km),

Charakterystyka światła: Blasko
we grupowe: Blask: 2 s, Przerwa: 2 s, Blask: 2 s, Przerwa: 6 s, Okres: 12 s. Administrowana przez Urząd Morski w Gdyni. Światło i sylweta latarni widoczne są z otwartego morza, jak i Zalewu Wiślanego.


STAWY:
stałe budowle – światła nawigacyjne na kratowych wieżach, umieszczone na trwałej podstawie, na kamiennych wyspach. Znacznie zwiększa to zasięg ich świecenia, w stosunku do zwykłych pław. Część z nich wyznacza tor wodny Zalewu Wiślanego.


PŁAWY KARDYNALNE:
z kombinacją koloru żółtego i czarnego ora
z czarnymi stożkami ustawionymi odpowiednio do regionu, w którym ograniczają żeglugę. Wyznaczają skrajne punkty płycizn i mielizn oraz innych miejsc niebezpiecznych. Pława oznaczająca zachodni skraj niebezpieczeństwa to „Francuzka”, z dwoma stożkami skierowanymi ostrzami ku sobie.

Pława usytuowana na wschodnim skraju niebezpiecznej wody to „Rosjanka”, ze stożkami skierowanymi ostrzami do góry i do dołu. Pława oznaczająca północny skraj niebezpieczeństw
a to „Eskimoska”, z dwoma stożkami skierowanymi ostrzami w górę i wreszcie pława oznaczająca południowy skraj niebezpiecznej wody to „Murzynka”, z oboma stożkami w dół.

Czasami pława nie
ma stożków, a tylko samą żerdź, pomalowaną na żółto i czarno. Świecenie takich pław pasuje do układu godzin na tarczy zegara.


PŁAWY OZNAKOWANIA BOCZNEGO:
są zielone i czerwone. Wyznaczają skraje toru wodnego, torów podejściowych. Często są ustawiane parami i wtedy mówimy o nich „bramka”. Kierunek toru podejściowego skierowany jest ku portowi, a więc pławy czerwone (żerdziowe lub cylindryczne) stoją po lewej stronie toru wodnego, a pławy zielone (żerdziowe lub stożkowe) po prawej. Biało-czerwone i zielono-czerwone pławy wyznaczają granicę państwową.


NABIEŻNIKI:
wyznaczają podejście do portu. W dzień są to trójkąty, prostokąty lub romby, w kolorze białym lub czerwonym, umieszczone na specjalnych, kratownicowych wieżach, na głowicach falochronów, pirsach pasażerskich lub w innych widocznych z daleka miejscach. W nocy nabieżniki świecą.

Często nabieżniki są dwa – przedni i tylny. Należy płynąć tak, aby oba sygnały doprowadzić do koincydencji. Sygnał przedni jest zamocowany niżej.






CIEKAWOSTKI HYDROTECHNICZNE



KANAŁ ŻEGLUGOWY NA MIERZEI WIŚLANEJ
Projekt budowy kanału żeglugowego na Mierzei Wiślanej ma na celu połączenie Zalewu Wiślanego z Zatoką Gdańską, skrócenie szlaku wodnego i uczynienie z portu w Elblągu portu morskiego. Planowane miejsce przekopu mierzei, znajduje się we wsi Skowronki, w gminie Sztutowo. Długość kanału to 1,1 km, a szerokość 80 m. Projekt budzi kontrowersje, gdyż kanał ma przebiegać przez obszary objęte programem Natura 2000.


 


REJSY „BIAŁĄ FLOTĄ” NA ZALEWIE WIŚLANYM 
Na Zalewie Wiślanym, na odcinku pomiędzy Krynicą Morską
i Fromborkiem, w sezonie wakacyjnym, odbywają liczne rejsy, które są obsługiwane przez kilku armatorów.  W czasie podróży można podziwiać przyrodę akewnu, zwłaszcza liczne ptactwo błotne i wodne, a we Fromborku górujący nad miastem zespół katedralny. Rejs trwa półtorej godziny.
Rejsy odbywają się również na trasie Nowa Pasłęka – Frombork – Piaski, z Tolkmicka i Elbląga do Krynicy Morskiej oraz po samym Zalewie Wiślanym  z portów w Krynicy Morskiej i Kątów Rybackich


 


W pobliżu Nowej Karczmy i Nowej Pasłęki, Zalew Wiślany przecina granica polsko-rosyjska. Jeszcze w latach 90. XX w. jej przebieg wyznaczały stalowe siatki, rozciągnięte nad granicznymi wodami. Sytuacja na granicy nie była stabilna aż do 2009 r., kiedy została zawarta umowa regulująca przepływ statków. Wcześniej dochodziło do blokowania żeglugi i zamykania granic dla polskich statków.


 



CIEKAWOSTKI TURYSTYCZNE



FROMBORK
Miasto o sięgających średniowiecza korzeniach, zapisało się złotymi zgłoskami w historii, dzięki ponad 30-letniej pracy i pobytowi Mikołaja Kopernika. Znany astronom, w latach 1510–1543, mieszkał na wzgórzu katedralnym jako kanonik warmiński. Zwiedzając miasto nie można zapomnieć o: Bazylice Archikatedralnej Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja (w sezonie letnim, co tydzień, przez wirtuozów z kraju i zagranicy wykonywane są tam koncerty, na znanych fromborskich organach), Wieży Radziejowskiego, w której znajduje się wahadło Foucaulta, prywatnej wieży Kopernika, Muzeum Mikołaja Kopernika, planetarium znajdującym się w tak zwanym oktagonie – ośmiobocznej wieży na wzgórzu katedralnym. Warte odwiedzenia jest także, mało znane, Muzeum Medycyny w Szpitalu Św. Ducha.


 


KRYNICA MORSKA.
Szerokie plaże Krynicy Morskiej skuszą każdego miłośnika błogiego lenistwa. W tej dawnej osadzie rybackiej rzadko można narzekać na brak słońca, a z tamtejszej latarni morskiej roztaczają się piękne widoki na Bałtyk i Zalew Wiślany. Latarnia mierzy 26,5 m i ma zasięg 18 mil morskich. W Krynicy mieści się też port z wydzieloną częścią jachtowo-turystyczną oraz przystanią rybacką. Z kolei w okolicach miejscowości znajduje się stała wydma Wielbłądzi Garb, która uznawana jest za najwyższą w Europie.


 


TOLKMICKO
to miejsce znakomicie nadające się do wypoczynku, ze względu na piękną plażę i okoliczną przyrodę. Nie brak tu również ciekawych zabytków. Zaliczyć do nich można m.in. układ miasta, gotycką basztę oraz kościół św. Jakuba. Ponadto pod Tolkimickiem znajdują się tzw. Wały Tolkmita, będące pozostałościami po staropruskim grodzisku.


 







NA ZALEWIE WIŚLANYM PŁYWAMY PO TORZE WODNYM

Tor wodny prowadzi od ujścia Wisły Królewieckiej, Szkarpawy i Zatoki Elbląskiej, do granicy państwowej. Kształt jego ramiona od zachodu można przyrównać do trójzębu. Mając wyobraźnie równą tym, którzy nazywali gwiazdozbiory na nieboskłonie, tor wodny Zalewu można by nazwać „Krokodylem”. Jego rozchyloną paszczę tworzyłoby Światło Elbląg i Stawa Gdańsk. Linię grzbietu kreśliłyby Stawa Elbląg oraz pławy Tol, Fro i Pas. Zaś nogami byłyby podejścia do portów w Krynicy Morskiej, Piaskach, Tolkmicku i Fromborku. Podwinięty ogon krokodyla kończyłby się w porcie Nowa Pasłeka.

OZNAKOWANIE NAWIGACYJNE ZALEWU WIŚLANEGO

Zalew Wiślany to morze w pigułce. Znajdują się tutaj zarówno latarnia morska, światła nawigacyjne czyli stawy, pławy czyli inaczej boje będące znakami pływającymi wyznaczającymi tor wodny, nabieżniki, które wyznaczają bezpieczne podejście do portu, jak również nieoznakowane, czyhające na żeglarzy sieci. Zalew Wiślany jest dobrą szkołą nawyków morskich, także z uwagi na fakt, że znakują go znaki wodne, zgodne z międzynarodowym morskim systemem oznakowania nawigacyjnego, Systemem IALA – A. Oznacza to, że na wodach morskich całej Europy, a także Afryki i Australii oraz większości wód Azji znajdziemy dokładnie te same oznaczenia.

 



OZNAKOWANIE NAWIGACYJNE ZATOKI ELBLĄSKIEJ

Zachodnią częścią Zatoki Elbląskiej przebiega tor wodny, z Zalewu Wiślanego rzeką Elbląg, do Elbląga. Od strony Zalewu Wiślanego najpierw mijamy Prawą Główkę Wejściową (PGW) na kratowej, zielonej wieży o granitowej podstawie. Światło błyskowe grupowe (2 błyski w grupie), zielone, o okresie 6 sekund. Na mapie będzie to Fl (2) G 6 s –skróty na mapie w języku angielskim.

PGW tworzy z pławą 10/ELB bramkę toru wodnego. 10/ELB to czerwona pława drążkowa świetlna, z czerwonym walcem, oznaczającym lewą stronę toru wodnego. Świeci analogicznie jak PBW, tyle że światłem czerwonym, czyli Fl (2) R 6 s. Następnie, skraj lewej strony toru wodnego wyznaczają czerwone pławy drążkowe oznakowania bocznego, w kształcie walców – 12/ELB, 14/ELB, 16 ELB. Uwaga – zamiast pław drążkowych mogą być także wystawione zamiennie zwykłe boje, o kształcie czerwonych walców, podobne do typowych śródlądowych. Następnie mijamy Lewą Główkę Wejściową (LGW) – kratową, czerwoną wieżę na granitowej podstawie, z odbojnicą i urządzeniami cumowniczymi, umożliwiającą awaryjne przycumowanie. Świeci światłem błyskowym, czerwonym, o okresie dwóch sekund (Fl R 2 s). Płynąc dalej wpłyniemy na rzekę Elbląg (Elblążkę), którą dopłyniemy do Elbląga.